در دنیایی که تصور میکردیم برای رسیدن به فیلم های علمی تخیلی هنوز خیلی فرصت داریم، داستان زودتر از تصوراتمان شروع شد. هوش مصنوعی و مدلهای مختلف آن از اسباب بازی گرفته تا ساختن ویدیوهای آموزشی خیلی زودتر از انتظار وارد زندگی ما و کودکانمان شدند. حالا دیگر نمی توان کودکان را محدود به استفاده نکردن از هر آنچه ما دوست نداریم کرد. بهترین راه برای محافظت از کودکان در برابر خطرات هوش مصنوعی، آگاه بودن والدین است. کنترل کردن استفاده فرزندان، نشانه ها و حالات روحی و همراه بودن با انها برای استفاده از هوش مصنوعی برای کاهش خطرات AI مفید خواهد بود. در این مقاله خطرات هوش مصنوعی برای کودکان و راه حل های مناسب برای محافظت از آن ها را باهم بررسی می کنیم.
اگر چندسال قبل بود تنها در فیلم ها و کتاب ها از هوش مصنوعی می شنیدیم. اما حالا هوش مصنوعی نزدیک تر از فیلم هاست. یونیسف در گزارشی اعلام کرد که کودکان با سرعتی سه برابر بیشتر از بزرگسالان هوش مصنوعی را پذیرفته اند. قسمت بد داستان اینجاست که قوانین و محافظت های لازم ازاین سرعت عقب مانده اند. یک نسل کامل در حال بزرگ شدن داخل یک آزمایش جهانی هستند. آزمایشی که پیامدهای آن بر رشد شناختی، عاطفی و قرار گرفتن در معرض آسیب، در حال آشکار شدن است. اگر بخواهیم خطرات برجسته تر و آشکارتر هوش مصنوعی برای کودکان را بررسی کنیم، به لیست زیر می رسیم.
اولین خطر از جایی شروع می شود که هوش صنوعی از یک ابزار کمکی به یک همراه همیشگی تبدیل می شود. در کشورهای پیشرفته تر شاهد وصل بودن اسباب بازی و سیستم های آموزشی کودکان به سخنگوهای هوش مصنوعی هستیم. این موضوع، خطر وابستگی عاطفی و شناختی را در کودکان تقویت می کند. آکادمی پزشکی فرانسه در این مورد به سه خطر احتمالی اشاره کرده است. وابستگی عاطفی بالا، جایگزینی به عنوان محرم اسرار و تقویت افکار مضطرب و پرخطر جزو خطرات هوش مصنوعی برای کودکان هستند. شاید داستان نوجوان فلوریدایی راکه عاشق چت بات شد را شنیده باشید. نوجوانی که پس از مرگش، مادرش اظهار داشت که پسرش ماه ها رابطه عاطفی و جنسی با هوش مصنوعی برقرار کرده بود. فرستادن پیام های عاشقانه و داستان سازی قوی نوجوان با هوش مصنوعی در نهایت باعث خودکشی و مرگ او شد. این پرونده یک پرسش بنیادین به جا گذاشت. چرا هیچ مکانیزم معناداری از جانب هوش مصنوعی در آن لحظه برای جلوگیری از خودکشی نوجوان رخ نداد؟
خطر دوم از جایی آشکار شد که پدری آمریکایی از یک ویدیوی ساخته شده توسط هوش مصنوعی در یوتیوب سخن گفت. در ویدیوی ساخته شده که با موضوع کتاب برای کودکان بود، کلمات توسط هوش مصنوعی اشتباه تلفظ می شدند. یعنی می توان گفت یک کتاب آموزشی تبدیل به ابزاری برای بدآموزی به کودکان نوپا شده است. اما این تنها مورد موجود نیست. بعضی از ابزارهای هوش مصنوعی آنقدر ساده در دسترس همه هستند که به راحتی هر شخص غیر متخصصی با آن محتوا تولید می کند. در نتیجه شاهد سیل ویرانگر محتویات بدون نظارت از جانب هوش مصنوعی هستیم. محتویاتی که گاهی فقط برای تبلیغ جنبه های کاملا غیرعلمی و اشتباه به خود می گیرند.کودکانی مضطرب، دچار سردرگمی و نگران از کمترین نتیجه های این محتواهاست. در چنین دنیایی اعتماد به رسانه ها و آموزش های آنلاین ازبین می رود و جدا کردن واقعیت از جعل روز به روز سخت تر می شود.
خطر سوم کمی نامرئی است. اسباب بازی های مجهز به هوش مصنوعی اغلب میکروفون، دوربین و قابلیت تشخیص چهره دارند. اما با وجود این از اقدامات حفاظتی اولیه حریم خصوصی بی بهره اند. تا جایی که پژوهشگران این بخش رو منطقه ای کاملا تنظیم نشده می بینند. صدا ضبط می شود، چهره ها ذخیره می شوند و موقعیت مکانی به صورت مکرر در دسترس است. اما بخش مهم ماجرا این است که کسی نمی داند این اطلاعات کجا ذخیره و با چه کسانی به اشتراک گذاشته می شوند. کودکان توانایی درک یا رضایت نسبت به داده هایی که به هوش مصنوعی می دهند را ندارند. این وضعیت باعث ذخیره پروفایل های رفتاری از هویت و رفتار کودکان می شود درحالیکه هنوز هویتی شکل نگرفته است.
این مشکل مربوط به داده هایی می شود که هوش مصنوعی با آنها آموزش داده شده است. طی پژوهش هایی مشخص شد سیستم های هوش مصنوعی به کودکان انگلیسی زبان خدمت بیشتری می کند. این یعنی سطح عملکرد هوش مصنوعی برای کودکان غیر انگلیسی زبان در پایین ترین حد است. این فقط یک نابرابری فنی نیست. همین موضوع باعث نابرابری برای بهره مندی از ابزارهای آموزشی هوش مصنوعی می شود. اما این مشکل به همین جا ختم نمی شود. وقتی هوش مصنوعی با فرهنگ غربی هماهنگ شده باشد، دیگر فرهنگ های حاشیه ای برای استفاده از آن با دشواری روبه رو می شوند. یعنی هر چقدر شما تلاش کنید برای فهماندن و کمک گرفتن در زمینه های مربوط به فرهنگ بازهم چیزی به شما نمی رسد. جالب است بدانید یک پژوهش مشخص کرد که ابزارهای هوش مصنوعی کودکان سیاه پوست را اشتباه شناسایی کرده و به طور نامناسبی هدف قرار می دهد.
فاصله دیجیتال برای خانواده ها خطرناک است. گاهی زمانی والدین با هوش مصنوعی آشنا می شوند که فرزندان آنها خیلی وقت است از آن استفاده می کنند. بهترین راه حل این مشکل آشناکردن فعال است. والدین برای آشنا کردن فرزندشان با این ابزارها خودشان باید پیش قدم شوند. اگر والدین این کار را نکنند کودک در جاهای دیگر و با روش های بدتری با هوش مصنوعی آشنا می شود.
لازم نیست که حتما متخصص هوش مصنوعی باشید تا بتوانید از کودکانتان محافظت کنید. شناخت دقیق ابزارها وکنترل کردن استفاده از آن ها می تواند کمک کننده باشد. در ادامه راهکارهایی را در سه سطح تنظیمات ابزارها، قواعدهای خانوادگی و آموزش باهم بررسی می کنیم.
خود ChatGPT نسخه ای را معرفی کرد که به صورت خودکار استفاده از هوش مصنوعی را برای افراد زیر 18 سال محدود می کند. والدین می توانند حساب فرزندانشان را به حساب خود متصل کنند و کارهای لازم را انجام دهند. میتوان حالت صوتی و تولید تصویر را محدود کرد وحافظه را غیرفعال کنند. هرچند والدین به محتوای کامل مکالمات دسترسی ندارند اما در موارد پرخطر اعلان امنیتی برای والدین ارسال می شود. در Gemini از طریق اپلیکیشن Google family link می توانند دسترسی را روشن و خاموش کنند. برای Meta Al امکان بررسی موضوعات گفت و گو، محدود کردن پاسخ ها و دریافت هشدارهای امنیتی فراهم شده است.
در هر خانواده ای باید یک سری قوانین گذاشته شود؛ قوانینی برای محدودیت به اشتراگ گذاشتن اطلاعات شخصی. یکسری قواعد ساده و قابل یادگیری تعیین کنید برای مثال: نام ننویسید، اطلاعات مکانی ندهید و عکس نفرستید. برای کودک توضیح دهید که ممکن است آنچه او می گوید و می فرستد در هوش مصنوعی ذخیره شود. برای کودک از ماشینی بودن این چت ها و ارتباط ها بگویند که بدانند با یک انسان و احساس طرف نیستند.
استفاده از AI برای کودکان زیر 5 سال کاملا ممنوع است. آنها هنوز توانایی تشخیص AI از انسان را ندارند. کودکان 6 تا 12 سال فقط در صورت همراهی والدین مجاز به استفاده از هوش مصنوعی هستند. در این کودکان ممکن است هوش مصنوعی پاسخ هایی بدهد که کودک دوست دارد بشنود و این پاسخ ها برای کودک خطرناک است. در نوجوانان 13 به بالا می توان برای انجام تکالیف و یا کارهای خلاقانه اجازه استفاده داد. اما مراقب باشید که برای مشاوره های عاطفی و روانی از آن استفاده نکنند. می توان به طور کلی یک قاعده برای افراد زیر 18 سال وضع کرد: هرگز برای حمایت عاطفی و سلامت روان از هوش مصنوعی استفاده نکنید.
پنهان کاری و دزدکی سرک کشیدن در زندگی و مکالمات کودک نه تنها اعتماد او را ازبین می برد که لاعث دور شدن بیشتر او از شما می شود. می توانید از راه بهتری استفاده کنید. بصورت فعال با کودک همراهی کنید. باهم سوال بپرسید و پاسخ ها و نتیجه ها را بررسی کنید. سعی کنید در زمینه هایی که کودک کنجکاوی دارد به صورت موثری همراه او باشید. انتقاد کردن و نادیده گرفتن کنجکاوی های کودک را کنار بگذارید.
به کودکتان یاد بدهید که تفکر انتقادی و راست آزمایی داشته باشد. کودک باید بدانید که هر پاسخ و حرفی واقعیت ندارد. او باید یاد بگیرید راست آزمایی کند و واقعیت را از یک جواب ساده و سطحی تشخیص دهد. برای اینکار میتوان از یک راه عملی استفاده کرد. از کودک بخواهید ابتدا سوالات خود از معلم و والدین بپرسد یا در کتاب ها به دنبال سوال خود بگردد. سپس جواب هایی را که پیدا کرده با جواب های هوش مصنوعی مقایسه کنید.
کودک تا حد زیادی از رفتار والدین تقلید می کند. وقتی او ببیند شما در استفاده از هوش مصنوعی کنترل دارید از شما یاد میگیرد. کتاب خواندن، درگیر بودن با جامعه و افراد متخصص در زمینه های مختلف و به دنبال جواب گشتن در جایی جز هوش مصنوعی به آنها یا می دهد که فقط به هوش مصنوعی متکی نباشند.
شما به عنوان والدین باید نشانه ها و هشدارهای لازم در زندگی فرزندانتان را بشناسید. نشانه هایی مثل کناره گیری از اجتماع، نوسانات خلقی، کاهش عملکرد تحصیلی یا از هوش مصنوعی به عنوان دوست یا مشاور حرف زدن را باید همیشه مدنظر داشته باشید. در این حالت انتقاد، خشم و سوالات تند و زننده پرسیدن از کودک را هرگز انتخاب نکنید. گفت و گوهای آرام با کودک و در صورت لزوم کمک گرفتن از متخصص سلامت روان کمک کننده خواهد بود.
به جای اینکه دست روی دست بگذاریم که فرزندانمان در مدرسه و باشگاه و خیابان با این ابزارها آشنا شوند، بهتر خودمان به آن ها یاد بدهیم. به کودکانتان یاد بدهید هوش مصنوعی جایگرین روابط انسانی نیست. فقط تنظیمات فنی کافی نیست، با کودک همراه باشید و برای حس کنجکاوی او ارزش قائل شوید. کودک باید یاد بگیرد از AI بپرسد اما همزمان این را هم یاد بگیرد که به آن اعتماد نکند.
دیدگاه کاربران