شاید برای شما هم پیش آمده باشد که روزهایی را با احساس سنگینی، بی حوصلگی یا دلتنگی گذرانده باشید. گاهی این احساسات از حد معمول فراتر می رود و تبدیل به مهمانی می شود که مدام بی اجازه به زندگی ما سرک می کشد؛ افسردگی دقیقا همین است. نه یک غم زودگذر، بلکه یک اختلال روانی جدی که همه ابعاد زندگی ما را تحت تاثیر قرار می دهد. شاید جالب باشد اگر بدانید زنان دو برابر مردان در معرض ابتلا به علائم افسردگی هستند و نشانه های افسردگی در زنان نسبت به مردان شدیدتر است ولی این موضوع به معنای در امان بودن مردان از افسردگی نیست، بلکه تفاوت در بروز نشانه های افسردگی در مردان باعث تشخیص ندادن و نادیده گرفتن افسردگی در آنان می شود.
زنان به دلایل زیادی از جمله تغییرات هورمونی، فشارهایی که نقش های چندگانه (همسری، مادر بودن، شاغل بودن، مسئولیت مراقبت از پدرومادر) به آنها وارد می کند و حساسیت های اجتماع نسبت به جنسیت زن که انها را در معرض تلاش همیشگی برای قابل قبول بودن توسط اجتماع قرار می دهد، در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به افسردگی قرار می دهد. اما نشانه های افسردگی در زنان چگونه خود را نشان می دهد؟
اینها از نشانه های رایج افسردگی در زنان متاهل هستند. یکی از تجربه های تلخ در این زنان، فاصله عاطفی با همسر است. ممکن است زن احساس کند درک نمی شود یا همسرش به نیازهای عاطفی او بی توجه است. این فاصله می تواند به مرور زمان به شکاف عمیقی تبدیل شود که پر کردن ان بسیار دشوار خواهد بود. زنان مبتلا به افسردگی اغلب خود را به خاطر احساساتشان سرزنش می کنند و فکر می کنند همسر یا مادر خوبی نیستند. این باورهای منفی، چرخه افسردگی را تشدید می کنند. گاهی اوقات این زنان در انجام کارهای خانه دچار مشکل می شوند و خانه ای که قبلا مرتب و منظم بود، به هم ریخته و آشفته می شود؛ این تغییرات ظاهری، خود می تواند نشانه ای از افسردگی در زنان متاهل باشد.
عواملی مانند: روابط ضعیف عاطفی، فشارهای اقتصادی، زندگی با خانواده همسر، ناباروری یا سقط جنین، تغییرات هورمونی در دوران قاعدگی، بارداری و یائسگی می توانند زمینه ساز افسردگی در زنان متاهل باشند. یکی از شناخته شده ترین حالت های افسردگی در زنان، افسردگی پس از زایمان است. این یعنی مادر شدن چالش های زیادی باخود دارد. افسردگی پس از زایمان چیزی فراتر از یک غم ساده است و می تواند به مراقبت مادر از خود و فرزندش آسیب بزند.
زنان مجرد نیز از افسردگی در امان نیستند. فشارهای اجتماعی برای ازدواج، تنهایی، دغدغه های شغلی و استقلال مالی می تواند منبع استرس و افسردگی باشد. افسردگی در زنان مجرد ممکن است با این نشانه ها همراه باشد :
باشد. گاهی افسردگی در زنان با احساس پوچی و بی هدفی همراه است، انگار که زندگی رنگ و لعاب خود را از دست داده است. بسیاری از زنان مبتلا به افسردگی، خود را درگیر روابط عاطفی ناسالم می کنند و یا برعکس از برقراری هرگونه رابطه جدید وحشت دارند.
علاوه بر افسردگی اساسی، زنان ممکن است دچار انواع خاصی از افسردگی شوند که ریشه در تغییرات هورمونی دارند:
اختلال افسردگی قاعدگی: نوع شدیدی از افسردگی پیش از قاعدگی که با تحریک پذیری، عصبانیت شدید، خلق افسرده و حتی افکار خودکشی همراه است و کیفیت زندگی را بیش ازحد تحت تاثیر قرار می دهد. این اختلال معمولا یک هفته قبل از قاعدگی شروع می شود و با شروع قاعدگی فروکش می کند. در این دوران، زنان حس می کنند شخص دیگری هستند و توانایی کنترل خلق و خوی خود را ندارند.
افسردگی دوران بارداری: اگرچه کمتر به آن پرداخته می شود، اما برخی از زنان در دوران بارداری دچار افسردگی می شوند. ترس از زایمان، نگرانی برای سلامت جنین، تغییرات ظاهری و هورمونی شدید این دوران، همگی می توانند زمینه ساز این افسردگی باشند. مادرانی که در این دوران دچار افسردگی می شوند، ممکن است در مراقبت از خود و تغذیه مناسب دچار سهل انگاری شوند که همین موضوع بر سلامت جنین تاثیر منفی دارد.
افسردگی پس از زایمان: این نوع افسردگی می تواند در دوران بارداری یا پس از تولد نوزاد رخ دهد و فراتر از احساس خستگی و نگرانی معمول است. مادر احساس اضطراب و خستگی مفرط دارد که رابطه با نوزاد را مشکل می کند. افسردگی پس از زایمان با احساس غم و اندوه پس از زایمان تفاوت دارد. ناراحتی و غم پس از زایمان معمولا چند روز تا چند هفته طول می کشد، اما افسردگی پس از زایمان می تواند ماه ها ادامه پیدا کند و نیاز به درمان جدی دارد. مادرانی که سابقه افسردگی دارند، زایمان سخت، نوزاد نارس و مشکلات شیردهی می تواند شرایط ابتلا به افسردگی را تشدید کند.
افسردگی دوران یائسگی: تغییرات هورمونی دوران یائسگی می تواند زنان را مستعد بروز نشانه های افسردگی کند، به ویژه اگر سابقه افسردگی در گذشته وجود داشته باشد. در دوران پریمنوپوز (چندسال قبل از یائسگی)، سطح استروژن نوسانات شدیدی پیدا می کند که می تواند منجر به نوسانات خلقی، تحریک پذیری، اضطراب و افسردگی شود. بسیاری از زنان حس می کنند کنترل زندگی خود را از دست داده اند و همراه با تغییرات فیزیکی مانند گرگرفتی و تعریق شبانه، علائم روانی نیز شدید می شود.
شاید برایتان آشنا باشد که مردی را بشناسید که همیشه عصبانی یا زودرنج است، به سراغ مشروبات الکلی یا مواد مخدر می رود یا کارهای پرخطر انجام می دهد. این رفتارها می تواند نقاب افسردگی باشد. چون مردان اغلب احساسات خود را سرکوب می کنند و به جای ابراز غم، خشم یا پرخاشگری از خود نشان می دهند. این تفاوت در نشانه های افسردگی در مردان باعث می شود که پزشکان و حتی خود فرد، نشانه های افسردگی را اشتباه تشخیص دهند.
نشانه های افسردگی در مردان متاهل ممکن است شامل موارد زیر باشد:
درواقع افسردگی می تواند با ایجاد ناتوانی در لذت بردن (آنهدونیا ) ، این سوال را در ذهن مرد ایجاد کند که آیا هنوز همسرش را دوست دارد یا نه؟ در حالی که این حس، نتیجه افسردگی است، نه تغییر واقعی احساسات. برای همین، بسیاری از ازدواج ها در دوره افسردگی یکی از طرفین، به طلاق منجر می شود، در حالی با تشخیص و درمان افسردگی می توانست رابطه را نجات داد. مردان متاهل اغلب برای فرار از احساسات خود، بیشتر در خارج از خانه وقت می گذرانند، یا به کار و سرگرمی های پرخطر روی می آورند و یا از گفت و گوهای مهم با همسر خود اجتناب می کنند. آنها ممکن است ساعات طولانی تری سرکار بمانند، بهانه هایی برای خروج از خانه پیدا کنند یا در فضای مجازی و بازی های کامپیوتری غرق شوند.
مردان مجرد نیز ممکن است نشانه هایی از افسردگی را تجربه کنند، اما با یک الگوی متفاوت. نشانه های افسردگی در مردان مجرد ممکن است به دلیل نبود یک همراه، احساس تنهایی و بی پناهی، نداشتن پشتوانه مالی و فشار جامعه برای ازدواج بروز کند. آنها تلاش می کنند این احساسات را با رفتارهای پر خطر یا مصرف مواد و الکل جبران کنند. انزوای اجتماعی، دوری از خانواده و دوستان، و افت شدید عملکرد شغلی از دیگر نشانه های افسردگی در مردان است. مردان مجرد مبتلا به افسردگی، گاهی وارد روابط عاطفی سطحی و متعدد می شوند تا احساس پوچی درون خود را کم کنند، اما این روابط نتیجه معکوس دارند و به عمیق تر شدن حس تنهایی و ناامیدی منجر می شوند.
افسردگی پس از پدر شدن: اگرچه به این افسردگی در مردان هیچ وقت توجه نمی شود اما تحقیقات نشان می دهد که حدود 10 درصد از پدران جدید دچار افسردگی می شوند. این رقم در سه ماه اول پس از تولد نوزاد به اوج می رسد و در برخی موارد تا 25 درصد هم گزارش شده است. افسردگی در مردان تازه پدرشده معمولا به شکل خستگی مفرط، تحریک پذیری، کناره گیری از همسر و نوزاد، افزایش مصرف الکل و سیگارو افت شدید عملکرد شغلی بروز می کند. متاسفانه بسیاری ازپدران به دلیل کلیشه های اجتماعی، احساسات خود را بروز نمی دهند و از کمک گرفتن خودداری می کنند. این درحالی است که افسردگی پدر، تاثیر مستقیمی بر رشد عاطفی و شناختی کودک دارد و می تواند پیوند عاطفی پدر-فرزندی را مختل کند.
افسردگی آتیپیک یا غیرمعمول در مردان: شاید باورتان نشود، اما بعضی از مردان وقتی افسردگی میگیرند، بیشتر میخوابند و بیشتر میخورند و این دقیقا برعکس تصویر رایج از افسردگی یعنی بی خوابی و بی اشتهایی است. به این نوع افسردگی آتیپیک می گویند.
افسردگی فصلی در مردان: اگرچه افسردگی فصلی در زنان رایج تر است اما مردان هم از آن در امان نیستند. بااین تفاوت که علائم بروز نشانه های افسردگی در مردان متفاوت است. آنها ممکن است به جای آن که بگویند دلم گرفته است، بیشتر عصبانی شوند و عملکرد پایین تری در کارهایشان داشته باشند.
افسردگی سایکوتیک در مردان: نادرترین و شدیدترین نوع افسردگی است که در آن فرد علاوه بر افسردگی شدید، دچار توهم و هذیان هم می شود. در مردان این توهم بیشتر حول محور گناه و شرم است؛ مثلا مردی که افسردگی ساکوتیک دارد ممکن است حس کند که مرتکب گناه بزرگی شده است.
افسردگی ناشی از مصرف مواد مخدر: این رابطه دوطرفه است: هم افسردگی می تواند فرد را سمت مصرف مواد ببرد و هم مصرف مواد می تواند باعث افسردگی فرد شود. مرد هربار پس از مصرف مواد برای مدت کوتاهی احساس بهتری دارد اما برای تکرار این حس خوب هربار به مقدار بیشتری مواد نیاز دارد. این چرخه معیوب، باعث تشدید افسردگی و نیاز به درمان فوری تری می شود.
جدا از همه این دلایل می توان به موضوع جدیدتر و پررنگ تری در میان علت های افسردگی اشاره کرد. فضای مجازی، دشمن جدید اعتماد به نفس و سالم زندگی کردن است. افراد ممکن است در فضای مجازی به دنبال تایید و ارتباط باشند و وقتی این نیاز برآورده نمی شود، احساس شکست و ناامیدی بیشتری می کنند و زمینه را برای بروز نشانه های افسردگی فراهم می کنند. خوشبختی های کاذب دیگران و ازدواج های به ظاهر عاشقانه در فضای مجازی، سفرهای هیجان انگیز و زندگی های پر از رفاه در تصاویر منتشر شده، نقش عمده ای در بروز نشانه های افسردگی در افراد دارد. دیدن موفقیت دیگران به صورت مکرر، حس عقب ماندنی را ایجاد می کند که باعث می شود روند زندگی آنقدر سریع شود که مدام حس کنیم هیچ چیز کافی نیست و باز هم به دیگران نمی رسیم.
اگر نشانه هایی را که گفته شد درخود و اطرافیانتان می شناسید، نگران نباشید. افسردگی قابل درمان است.اولین و مهمترین قدم، پذیرش و درخواست کمک است. برای درمان افسردگی می توان از روش های مختلفی استفاده کرد.
درمان روانشناختی (رواندرمانی): به ویژه درمان شناختی رفتاری که به شما کمک می کند الگوهای رفتاری منفی را شناسایی و تغییر دهید. این روش برای همه انواع افسردگی مفید است.
دارودرمانی: مصرف داروهای ضدافسردگی (مانند مهارکننده های انتخابی بازجذب سروتونین) تحت نظر روانپزشک می تواند به تعادل شیمیایی مغز کمک کند.
ورزش منظم: حداقل 30 دقیقه پیاده روی روزانه، تولید اندروفین یا همان هورمون شادی را افزایش می دهد و مانند یک داروی ضدافسردگی طبیعی عمل می کند.
تغذیه سالم: مصرف غذاهای غنی از اسیدهای چرب امگا3 و ویتامین ها می تواند به بهبود خلق و خو کمک کند.
خواب کافی: تنظیم ساعت خواب و بیداری، یکی از مهمترین عوامل مدیریت افسردگی است.
افسردگی یک اختلال پیچیده و چندوجهی است که نشانه های آن در زنان و مردان به شکلی متفاوت ظاهر می شود. شناخت نشانه های افسردگی در هر گروه از زنان و مردان، افراد مجرد یا متاهل، می تواند به تشخیص به موقع و شروع درمان موثر کمک کند. مهم ترین پیام این است که افسردگی نشانه ضعف یا نقص شخصیت نیست؛ یک بیماری پزشکی است و مانند هر بیماری دیگری درمان پذیر است.
دیدگاه کاربران